Gezocht: een thuis voor de gierzwaluw

Je zal maar thuiskomen na een trektocht van duizenden kilometers om te ontdekken dat je huis weg is. Gierzwaluwen vliegen elk voorjaar vanuit Afrika naar Europa om te broeden. Hierbij kiezen ze het liefst hetzelfde nest als het vorige jaar, maar nestplekken worden schaarser, ondanks regels om nesten te beschermen. Wij kunnen deze magnifieke vliegers helpen door te zorgen voor meer nestplekken.

Gierzwaluwen zijn supersnelle vliegers. Van het voorjaar tot in de zomer kunnen we genieten van hun acrobatische vluchten boven de stad, op jacht naar insecten. Op de grond zul je ze niet vaak zien: eten, paren, slapen, alles gebeurt in de lucht. Landen doen ze alleen om te broeden. Als holenbroeder maken ze dan een nest in gaten en spleten in huizen, kantoren, kerken en andere gebouwen. Je ziet ze bijvoorbeeld onder een dakgoot, in een gat in de muur of in een neststeen.

Steeds minder nestplekken

Het liefst nemen ze hun intrek in hetzelfde nest als vorig jaar, want ze zijn opvallend nesttrouw, blijkt ook weer uit nieuw onderzoek van onze Britse partnerorganisatie RSPB. Ruim negen van de tien gierzwaluwen komen terug naar hun oude plek, maar die nestplekken staan onder druk. Door isolatie en moderne bouwmethoden hebben gebouwen steeds minder kieren en gaten waarin de gierzwaluw een plekje kan vinden. In het Verenigd Koninkrijk is mede daardoor al zeventig procent van de gierzwaluwen verdwenen in de afgelopen dertig jaar. Voor Nederland is dat cijfer niet bekend, maar duidelijk is dat de aantallen afnemen in wijken en gebouwen die ingrijpend zijn gerenoveerd.

Gelukkig is de gierzwaluw in Nederland, zoals alle inheemse vogels, wettelijk beschermd. Maar dat niet alleen, hun nesten zijn ook jaarrond beschermd: ze mogen niet worden verwijderd. Veel gemeenten hebben de nesten op een aparte digitale kaart ingetekend staan, dan weten huiseigenaren waar ze aan toe zijn.

Bij (grootschalige) renovatie mogen soms buiten het broedseizoen wel nesten worden verwijderd als daar een vergunning voor is gegeven. Dan moeten ze worden vervangen door nieuwe nestplekken. Daar zijn kant-en-klare oplossingen voor, zoals neststenen die worden ingemetseld of daksystemen waarin nestkasten standaard zijn opgenomen.

Pleidooi voor meer nestplekken

Maar Vogelbescherming Nederland wil graag meer doen. Wij pleiten ervoor om bij elke nieuwbouw of renovatie standaard nestvoorzieningen in te bouwen voor gierzwaluwen en andere holenbroeders. Niet alleen ter vervanging van de oude, maar ook als extra nestplekken om de soort te ondersteunen.

Ook als particulier kun je de gierzwaluw een handje helpen door nestkasten op te hangen onder de goot of aan de gevel van jouw huis. Het liefst zo hoog mogelijk, met de opening op het noorden of oosten, anders wordt het te warm, en een vrije invliegroute.

Gierzwaluwen doen er soms lang over om een nieuwe nestplek te ontdekken, maar hoe meer mogelijkheden er zijn, hoe beter. Het kan dan zomaar zijn dat er volgend voorjaar in jouw nestkast een gierzwaluwpaartje landt dat – na duizenden kilometers vliegen – op zoek is naar een plekje om jongen groot te brengen.

Gierzwaluwen in Groenoord-Zuid Leiden

Dat Gierzwaluwen er lang over doen om nieuwe nestplekken te gebruiken daar weten ze in Groenoord-Zuid alles van! Al in 2015 (zie fotoraportage onder dit bericht) liet de Groengroep daar verschillende nestkasten ophangen. Ze werden geverfd in baksteen patroon zodat de grote dubbeldekker kasten niet zo in het oog zouden springen. Door de jaren heen broedden er mussen en spreeuwen in maar nooit de begeerde Gierzwaluwen die in steeds kleiner aantal door de wijk gierden (het geluid dat ze maken). Maar dit jaar kregen we opeens bericht! Een van de nestkasten lijkt bezet, na 11 jaar geduldig wachten is het eindelijk tijd voor beschuit met muisjes.

En zo zie je maar, geduld loont als het gaat om de Gierzwaluw. Ook voor hen een woningcrisis die we het beste bezweren door zo veel mogelijk bij te bouwen. Gelukkig kan dat voor de vogels veel sneller dan voor mensen. Dus mocht je nog twijfelen doe dat niet langer maar schaf die nestkasten aan. Misschien willen er wel meer mensen in de buurt of wijk meedoen en kun je samen een fonds aanvragen om een flink aantal op te laten hangen. Ons fondsenoverzicht vind je hier.

Lees het volledige artikel van de Vogelbescherming op Nature Today
Foto: Grace Innemee
Fotoserie: Groengroep-Groenoord Zuid